IZAN EZIK eta KENDUTA "DEMONIOA"

[igor]

Aupa zuek!

Tira, orain arteko ahalegin guztiak alferrikakoak izanda ere, ea oraingoan zalantza madarikatua dagokion tokian ipintzen dudan. Espero dut nire ezjakintasun teknologiak zuen patxada eta bakea lar izorratu ez izana, baina zurea batez ere, On Benito.

Hona duda andana:
Zein alde dago KENDUTA eta IZAN EZIK formen artean?
Forma jatorra da KENDUTA hori? Balekoa? Vade retro satanas? Berdin-berdin erabiltzen dira biak? Zuzenak dira ondoko esaldi guztiak? a) Niri izan ezik, gainontzekoei / beste guztiei dirua falta zaie b) Niri kenduta, gainontzekoei dirua falta zaie. c) Ni kenduta, gainontzekoei dirua falta zaie.

EGA taldean sortutako zalantza andana da, eta erabili eta begiratu ditudan berridazketen soluzioetan denetarik ikusi ahal izan dut. Dena dela, eta nik ikusitakoaren arabera, badirudi KENDUTAren aurrean NOR kasua nagusitzen dela gaurko prosan- beste esaldiaren deklinabide-marka edozein izan arren-, IZAN EZIK araututako formarekin gertatzen ez den bezala. Horrexek berak nahasten nau: IZAN EZIK araututa egonda, zer demontre gertatzen da bere baliokide izan daitekeen KENDUTA formarekin? Zein deklinabide-kasuk lagundu beharko luke?

Nik neuk ez dakit, eta ez daukat batere argi. Maitek DEKLINABIDEA ETA KAKOTXAK eztabaidan dioenarekin ados nago -aupa Maite! -, hau da, KENDUTA forma hori ez dela oso jatorra izan behar, antza; eta erabiltzekotan, IZAN EZIKen antzera erabili beharko genukeela, ezta? Maite? Hala ere, erabilerak batzuetan aurkakoa adierazten duela ematen du. Duda Euskaltzaindiaren Jagonet zerbitzura bidali eta erantzunaren zain nago. Eta horren zain jarraitzen dut. Eta zain darrait. Aiduru, itxaroten... Ea zuetako batek aurre hartzen dion Jagonet zerbitzuari. Ez da gaitza izango.

[Otto]

Bat nator, zeharo, Igorren erantzunarekin. Ilustratzeko, erreparatu narrazio honetako EGA azterketaren pasadizoari, amaiera aldera.

[plisti-plasta]

Jainko maitea! Ez al daki Joan Mari Irigoienek Euskaltzaindiaren Hiztegi Batuan ez dela dinosaurio hitza ageri, dinosauro baizik? Halakorik, gero! Hori kenduta, politak iruditu zaizkit ipuina eta olerkia. ;-D

[Aitor E.]

Dena den eta esanak esan, seguru nago gaur egun ez duena inortxok suspendituko honelako txikikeria batengatik. Eta KENDUTAren istorio hau txikikeriatzat daukat azterketa bati begira. Txikikeriaz aparte, argi dago ilun dagoela kontu hau. Eta hori edozein maren semek kontuan hartuko du emaitza bat ematerakoan. Gainera, gaur egun, zorionez, zuzentasunak berak oraindik proportzio handiegia izan, argi dago beste elementu batzuk indarra eta pisua hartzen hasiak direla (egokitasuna, koherentzia...)
Beste kontu bat da euskara-irakasle gisa zalantza eta burukominik txikitxoena ere argitu nahi izatea.
Ez duzu(e) uste?

[igor]

Ba, Aitor, bai eta ez. Nire uste apalean, esanak esan eta buruko minak buruko min, halako txikikeria askok, batera ipinita, azterketa kakaztu lezakete, ustezko txikikeria sekulako "putakeria" -zer dio Euskaltzaindiak hitz horren gainean?- bihurtzeraino. Neuri, esaterako, txikikeria iruditzen zait "ikusiko gara" zuzentzen ibiltzea, kalean horixe erabiltzen delako gehienbat, baina euskaltegian ikasleak horren gainean ohartarazi behar ditut, azterketa gaindituko badute. Hortaz, baliteke KENDUTA txarto erabiltzea txikikeria izatea, eta ez litzateke ez gainditzeko arrazoi bakarra, baina beste txikikeria batzuekin batuta, azterketaren emaitza txikitzeko modukoa izan liteke; eta gogoan izan beharko genuke EGA azterketak atal ezberdinak dituela eta Berridazketak eta Sinonimoak atala gainditu beharra dagoela. Gainera, geure euskaltegi txiki, apal bezain atseginean -to progaganda ezkutua- ikasleen esanetara gaude beti, eta haiek zer galdetu, guk hari erantzun, edo behintzat erantzuten ahalegindu. Eta bai, zorionez, egokitasuna,koherentzia, kohesioa eta halakoak beren lekua hartzen doaz; hala ere, zoritxarrez, horretan ere trebatu behar izaten ditugu ikasleak, askok horretaz ezer gutxi daki eta.
Bide batez, Aitor, argazkian agertzen den irla txiki eta exotiko hori, geure aita zenaren herri ondoan dago. Ez zara bertakoa izango?

[Aitor E.]

Irla hori dagoen herrikoa naiz, bai, Igor. Beste kontu bat da nongoa zen zure aita.

Zuk diozunaz zer esan? Ez da hori nik daukadan esperientzia, baina hala ere, zuk badiozu...

[betizu]

Kaixo eta errespetu osoz, eta nire uste apalean, jakina, nik uste dut honelako txikikeriatan gabiltzala batzuetan klaseei "edukia" emateko, eta baita ikasleak horrelako kontuetan dabiltzala haientzat errazagoa delako hizkuntzaren alderdi logiko honetaz hitz egitea, hizkuntzarekin zerbait egitea baino (normala dena, ze zelako totxoa iritzi artikuluak egitea jeje), eta beste batzuetan kexaka ibilitzeko, negarraldi errekurtsoa, alegia.

Nik ez dut uste inongo hiztun kezkatzen denik honelako gauzez (Lazarro Carreter ez bada, baina hortik jaten zuen eta batzuetan asmakeria ederrak egiten zituen) , praktikan esan nahi dut, eta batez ere, komunikazioa duenean helburu eta ez poesia (eta arrakasta komunikatiboa bai dela zaila inkomunikazioa nagusi den mundu honetan). Egia da honelako kezka sozialak beti sortu direla historian zehar (eztabaida hau adierazle) , baina nire ustez, honelako eztabaidak sortzen dira bi gauzarengatik: bata hiztunok oso kontserbadoreak garelako hizkuntza kontuetan (atzerakoiak esan nahi dut) eta bestea, hizkuntzak beti izan direlako erabiliak estatusa erakusteko ("Peru Abarka"), alegia, honelako gauzak baliatu dituztela agintariek esateko lehenengo mailako herritarra zarela edo bigarren mailakoa (ez dakit nongo gaztelera hobea da bestea baino, edo ingelesa edo euskalki hau beste hau baino garbiagoa da...). Honelako eztabaidak agintetik sustatzen dira jendearen artean aldeak markatzeko, Marvin Harris bezalako antropologoak honetan daude.

Esan bezala, oso atzerakoiak gara, eta badirudi hizkunok somatzen dugunean hizkuntzan aldaketa bat, (nahiz eta askotan aldaketez konturatu ere egiten ez garen) , "okertzat" jotzeko joera dugula, arrotzatzat hartzen dugula eta arbuiatzen dugula. Baina normalean "egindako aldaketek" edo " akatsek" hizkuntzaren barneko logikari segitzen diote; ume batek orokortzen duenean arau bat adibidez, hizkuntza lege bat aplikatzen du, baina salbuespena ezagutzen ez duenez "hanka" sartzen du, ba berdin gertatzen da "aldaketekin", nahiz eta guk okertzat jo.

Ezin dugu ahaztu nork egiten duen hizkuntza, eta ez direla lege naturalak baizik eta elkar ulertzeko konbentzioak.

Euskaltzaindiak berak EGLU baten hitzaurrean halaxe dio: " Besteak beste, zerbait erakutsi badigu lan honek (EGLU VI) apaltasuna onartzea izan da. Badakigu jende anitz formulen bila hurbiltzen dela gramatiketara, hau zuzen dagoela ikusi nahian edo beste hura oker (azken hau gehienxkoetan) baina hizkuntza kontuetan, eta gutxiago euskararen kasuan, erantzunak ez dira batere gardenak sarritan, eta ez da da gainera, batzordearen lana, erantzun bidegarri hori ematea (...) (..) Euskara dakienak badaki nola irakurri behar diren orrialde hauek". (10 orr) .

Bestalde, egia da azterketa askotan aztertzaileak "hiperzuzenketak" egiten dituztela, baina nik uste dut, edozein aztertzailek bereizten duela ondo baino hobeto, zer den oinarrizko akats sistematiko bat eta honek ze eragin duen edo ez duen eta baduen komunikagaitasunean, eta penko bat ez dela zuritzen edo ebazten sekula "kenduta edo izan ezik" bezalakoengatik. Aztertzaileak ere gizakiak dira eta negar egiten dute.

Bestelako gauza da, eta hori da nire kasua, jakiteko gogoa, eta ni horretan biziotsu hutsa naiz. Askotan erantzuna topatzea oso zaila den badakipe.

Agur bero bat.

[Benito]

Konforme Betizurekin. Duten, eta -gehien bat- eman behar dietenek ematen duten baino garrantzi gutxiagoko kontuekin zoratzen gara sarri. Autoritatea maite ez baina aldi berean hura barik bizi ezinik gabiltza. Baita txikikerietarako ere.
Askotan pentsatzen dut beste hizkuntza batekin bagenbiltza (gaztelania, frantsesa edo ingelesa kasu) horrelako buruhausteak izango ote genituzkeen.
Baten bati entzun nion behin AOIrekin batera beste ikuspegi metodologiko bat garatu beharko litzatekeela: ZOI (zentzunean oinarritutako ikaskuntza).

[Otto]

Hemendik erantzungo dut, betizuren mezuak ez du-eta aukerarik ematen erantzuteko.

Eta, jakina, errespetua ez dela inoiz falta; baina uste dut errespetu falta bat dela esatea KENDUTA eta IZAN EZIKen arteko eztabaidak betetzen dituela edukiz enparauon eskolak. Hemen dabilen inork ez du ukatzen zuk esaten dituzun guztiak.

Egia da, eta beste nonbait ere aipatu nuen, arauak aginteak ematen dituela. Bi hizkuntza ikasi behar ditugu: geure-geurea gehi geure harreman sarearen bidez osatuz dihoana, eta, aginteak hala erabakita, aldaera estandarra, zeinek egingo baikaituen hiztun "ofizialak". Hori denok; geuk eta ikasleek.

Ikasle batzuek, lehenengoaren bila datoz; besteek, bigarrena ere nahi/behar dute. Eta bigarrengo horietan oinarritzen dira hau bezalako "txikikeriatan" oinarritutako eztabaidak. Ze, eta bide batez Benitoren iruzkina hartuz, oker ez banago, gaztelera eta bestelako hizkuntza normalizatuetan, arazo hori gaindituta baitute, ez bada maileguen onartzearen kasuetan.

Horregatik sortzen ditugu hau bezalako talde eta eztabaida-foroak: horrek ere, gure munduan (eta, seguruena, zoritxarrez) izugarrizko garrantzia duelako.

[igor]

Ondo da, guztiz konforme nago orain arte esandako guztiarekin; baina, orduan, zer? Horrelako zalantzak sortzen direnean txikikeriatzat hartu, zokoratu eta benetako "edukietara" joko dugula esango diegu ikasleei, horrela euren beharrak aseko ditugulakoan? Nork esan behar du hau txikikeria dela eta beste hori ezinbestekoa? Nire ustez, irakaslea ikaslearen euskalduntze prozesuan eragiteko, lagunduko dioten baliabideak emateko, beroriek erabiltzen trebatzeko, eta ikasketa prozesu horretan sortzen zaizkion zalantzei erantzuteko edo erantzuten laguntzeko dago; eta EGA talde batean azterketan sor daitezkeen arazoei eta zalantza guztiei erantzuteko, hain zuzen ere. Ondo dago horrelako eztabaidei merezi duten baino garrantzi handiagorik ez ematea, baina ni foro honetara erantzun baten bila etorri naiz: nola erabili behar da KENDUTA delakoa? Eta oraindik ez dut bete behar nauen erantzunik jaso. Bestela, zertarako sortu zen foro hau, zalantzei erantzunak emateko ez bada?

[igor]

Hara! Iruzkina bidali eta Ottorena irakurri bat izan dira, eta nik uste Ottoren iruzkina eta neurea ildo beretik doazela; izan ere, holako eztabaida bat hasi izanak bizi garen errealitatea du abiapuntu, ez besterik.

[Benito]

Uste dut geure neurrian galdera horri eman dakizkion erantzunak emanda daudela. Zer espero zenuen bada? Bai edo ez, ondo dagoedo txarto dago huts batekin erantzutea? Seguruenik era horretarako erantzunik Euskaltzaindiak ere ez dizu emango.
Foro hau hain zuzen zalantzei eta galderei "inter pares" erantzunak bilatzeko sortu da, eta horren inguruan hausnarketak sortzen badira, eta hortik norberak ondorio baliagarriak ateratzen baditu, ondo. Eta uste dut kasu honetan gauza interesgarriak plazaratu direla, ala ez?
Baina halako erantzun zehatza emateko seguruenik ez daukagu ez autoritaterik ez ausardiarik (zorionez esango nuke). Egin ahal dugun bakarra horren erabileraren berri eman eta gure ustez klasean zelan aurkeztu-tratatu proposatu/eztabaidatzea: garrantzia eman, ez eman, txikikeriak dira, ez dira, ikasleak hau edo bestea nahi du...
Amaitzeko neuk ere galdera bat ekartzeko tentazioari ezin izan diot eutsi. Pentsa dezagun gaztelania ikasten ari den batek hau galdetzen digula:
"Nola esan behar da: "Quitando nosotros, todo el mundo se ha enterado" edo "Quitándonos a nosotros, todo el mundo se ha enterado"?" Zein dago ondo eta zein txarto? Zergatik? Noiz? DELEn zer ipini behar da. RAEk zer dio?
Iparraldeko jendea ere ibiltzen da hemen, eta barkatu diezadatela gaztelaniazko adibidea ekartzea.

[Otto]

Horixe esaten nengoen, hain zuzen, inguruko erdara "potenteak" gaindituta dutela gaia esaten nuenean. Has gaitezke esaten: lehenegoa behar du, nominatiboan dagoelako nagusia; bigarrena ere izan daiteke, esamoldea da eta. Baina gazteleraren onerako hori gaindituta dago. Eta gaindituta dago inor ez zaiolako inori joango esatera bigarrena ez dela erabilera zuzena eta, ondorioz, agiri barik geratuko dela; inork ez dio eskatuko "sinónimo de malandrín". Eta, orduan bai, txikikeria hutsa da.